Cập nhật tình hình chính trị, quân sự, kinh tế, xã hội, giáo dục, y tế, giải trí, pháp luật, thể thao, đời sống, giao thông, góc nhìn tại Việt Nam! Thông tin nhanh chóng, liên tục cập nhật
Áp lực từ các cam kết hội nhập đẳng cấp cao khiến chúng ta không thể lẩn tránh được nữa. Cả bộ máy phải hành động với tinh thần chuẩn bị năng lực để đáp ứng thách thức ngay từ bây giờ. Nếu cứ chờ đợi ngồi vào ghế xong xuôi mới làm thì đất nước phải trả giá đắt cho sự chậm trễ này.
Xin trân trọng giới thiệu đến quý độc giả phần cuối bàn tròn: Cơ hội vượt thoát từ hội nhập với những kiến nghị chính sách cụ thể của doanh nhân Nguyễn Liên Phương, GSTS Nguyễn Quang Thái, Phó Chủ tịch Hội khoa học kinh tế VN và TS Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế VN.
Đóng gói nền nông nghiệp đưa ra thế giới
Nhà báo Việt Lâm: Chúng ta đã bàn khá nhiều về cơ hội và nhu cầu đòi hỏi phải tìm ra một con đường, một mô hình phát triển mới cho Việt Nam khi hội nhập đẳng cấp cao. Để làm được điều đó đòi hỏi giới lãnh đạo và giới tinh hoa phải thực sự có những cuộc thảo luận nghiêm túc. Trong khuôn khổ bàn tròn hôm nay, các vị khách mời có đề xuất gì không?
Ông Nguyễn Liên Phương: Để xây dựng mô hình phát triển thương hiệu hàng hóa và dịch vụ cho VN hội nhập được với thế giới thì tôi muốn nhấn mạnh đến vai trò của hai chủ thể tham gia. Một là giới doanh nhân. Doanh nhân chứ không phải doanh nghiệp vì thương hiệu nó gắn liền với cá nhân. Phải xây dựng được đội ngũ doanh nhân có năng lực hội nhập thực sự, những người có hoài bão, quyết tâm và năng lực để xây dựng thương hiệu sản phẩm và dịch vụ mang tên Việt Nam. Thứ hai là hệ sinh thái về chính sách để các doanh nhân thực hiện được khát vọng ấy.
Nói về lợi thế, VN chỉ có hai thứ thôi. Ai cũng biết thiên nhiên của mình đẹp như thế nào nhưng việc đóng gói cái thiên nhiên này để trình diễn với thế giới lại rất khó khăn vì chúng ta vướng vào những lề thói, ứng xử tùy tiện. Cho nên đất nước thì đẹp thế mà năm 2015 chỉ đón được 8,5 triệu lượt khách. Còn Thái Lan, thiên nhiên chưa chắc đẹp hơn VN mà đón gần 30 triệu khách mỗi năm. Xóa được khoảng cách này kỳ công lắm, nó đòi hỏi phải giải quyết hàng loạt những vấn đề lớn về hạ tầng.
Lợi thế thứ hai mà ít ai chú ý đến chính là ngành nông nghiệp của VN. Chúng ta hoàn toàn có thể đóng gói những sản phẩm đặc sản của Việt Nam và bán ra khắp thế giới được chứ. Xin thưa, những gì chúng ta đang bán hiện nay chỉ là hàng thô hay sơ chế thôi.
Mà thân phận người đóng bao sơ chế và người đóng gói thành phẩm cuối cùng khác nhau một trời một vực. Đơn cử một ví dụ. Mỗi năm, VN xuất khẩu 300.000 tấn cà phê sang Đức với giá 2,5USD/1kg. Rồi người Đức đóng gói cà phê đó dưới các nhãn hàng như Davidoff và bán trong các siêu thị của VN với giá 10USD/100g, tức là 100 USD/1kg. Nói ra để thấy sự chênh lệch khủng khiếp đến mức nào.
Việt Lâm: Tôi nghĩ các doanh nghiệp VN cũng nghĩ đến điều này rồi chứ vì không ai muốn mãi ở vị trí gia công giá rẻ cả. Nhưng làm thế nào để có được đội ngũ có năng lực đóng gói như ông nói?
Ông Nguyễn Liên Phương: Chúng ta chưa tìm được một thương hiệu VN nào có thể được bầy trên các kệ hàng quốc tế bởi vì chúng ta chưa hiểu và chưa có chính sách gì đầu tư cho lựa chọn ấy. Lâu nay, chúng ta vẫn cổ xúy cho cái gọi là năng suất, tức là cứ đóng bao xuất được càng nhiều càng tốt. Chưa ai chú ý đến việc phải chuyển từ đóng bao sang đóng gói và xây dựng một hệ thống toàn cầu cho những đặc sản VN.
Đây là một lựa chọn đầu tư một lần cho cả nhiều đời. Bởi nông sản thực phẩm có cái hay là một khi đã hợp khẩu vị của một thị trường thì rất bền, chẳng lo thay đổi công nghệ, giống như phở, nem hay bánh mỳ kẹp của VN đã thành thương hiệu toàn cầu vậy.
Mà thực ra đầu tư cho một dây chuyền đóng gói đẳng cấp về nông sản, thực phẩm chỉ mất khoảng 30-50 triệu USD là rất hiện đại rồi, trong khi một dây chuyền gia công phụ tùng, linh kiện nào đó phải đầu tư đến hàng trăm triệu USD. Đó là chưa kể công nghệ thay đổi chóng mặt nên có khi vài năm sau dây chuyền đó đã thành lạc hậu.
Suốt 3 năm qua, tôi có điều kiện nghiên cứu sâu về ngành công nghiệp đóng gói của thế giới. Tôi mới thấy là chúng ta hoàn toàn có thể khai thác lại nền sản xuất của Trung Quốc hiện nay đang suy giảm mạnh, để họ phụ trợ cho chúng ta việc đóng gói. Ngay những hãng hàng đầu thế giới như đồng hồ Thụy Sĩ cũng đang đặt làm bao bì tại Trung Quốc. Nói tóm lại, việc đóng gói ngành nông nghiệp để trình diễn nó với thế giới không phải là việc gì quá phức tạp, không đòi hỏi vốn đầu tư lớn hay nghiên cứu gì về công nghệ cả bởi công nghệ chế biến của thế giới đã đạt được những thành tựu lớn rồi.
Vấn đề nằm ở chỗ bản thân doanh nhân có mang khát vọng đó không? Hiện nay, đang có rất nhiều doanh nghiệp lớn đầu tư vào nông nghiệp. Nhưng họ đang vô cùng cô đơn, nếu không muốn nói là cô độc. Nhà nước nên tập hợp và khuyến khích họ, coi đó như là một sứ mạng với nền kinh tế, với đất nước. Và Nhà nước phải tạo ra một hành lang pháp lý để tạo thuận lợi tối đa cho những sản phẩm này đi ra thế giới.
Tại sao chúng ta bàn rất nhiều về việc xây dựng các đặc khu kinh tế mà lại không thể xây dựng một hành lang pháp lý riêng cho những doanh nghiệp có năng lực đóng gói và làm thương hiệu đưa ra thế giới? Chúng ta đang có rất nhiều sản phẩm nổi tiếng, làm chủ cuộc chơi như hồ tiêu chẳng hạn. Hồ tiêu của VN chiếm 40% thị phần toàn cầu, với chất lượng hàng đầu thế giới. Nếu đóng gói được cái 40% thị phần đó thì giá trị không thể chỉ 1,3 tỉ như hiện nay đang bán thô mà có thể lên vài chục tỷ USD.
Với những chính sách và sự động viên đúng đắn thì có thể chỉ mất một năm hàng hóa của VN đã có thể lên được kệ hàng quốc tế. Đây chẳng qua là một sự chuyển dịch về giá trị thôi.
Nhà nước không cần nghĩ hộ doanh nghiệp
Gs Nguyễn Quang Thái: Từ đề xuất của anh Phương tôi thấy gợi mở thêm nhiều ý có thể nghiên cứu thêm. Nhưng phải chọn được doanh nghiệp nào thực sự đã trải qua thử thách và thành công để đi tiên phong chứ phải nói thực là nhiều anh doanh nghiệp chỉ giỏi chém gió và tiêu tiền nhà nước.
Ông Nguyễn Liên Phương: Anh ạ, hội nhập có một thước đó sòng phẳng là: nhà nước chỉ hỗ trợ khi anh có hàng hóa chứng minh là lên được kệ hàng quốc tế. Ví dụ như nhiều sản phẩm của Vinamilk đã lên được kệ hàng quốc tế, hay Viettel đã đứng chân được ở nhiều thị trường nước ngoài.
Tôi không ủng hộ lắm việc chúng ta phân biệt doanh nghiệp nhà nước hay tư nhân. Chúng ta nên ủng hộ cách tiếp cận như của ông Đặng Tiểu Bình là mèo trắng hay mèo đen miễn là bắt được chuột. Doanh nghiệp nhà nước hay tư nhân đều được đối xử bình đẳng như nhau. Thậm chí cả các doanh nghiệp nước ngoài cũng có thể tham gia, miễn là ông giúp chúng tôi đóng gói ở đây, liên kết với các doanh nghiệp của chúng tôi để tạo ra thương hiệu Việt có thể cạnh tranh quốc tế.
Một khi các doanh nghiệp lớn đã vào cuộc thì tự họ sẽ quyết định theo tín hiệu thị trường, từ giống má, kỹ thuật nuôi trồng, chiến đấu với El Nino như thế nào, khi bị ngập mặn thì trồng cái gì. Doanh nghiệp không cần nhà nước nghĩ hộ. Mà cái họ cần là hành lang chính sách ủng hộ, như ông Park Chung-hee trước đây đã kiến tạo một hành lang đặc biệt cho các chaebol Hàn Quốc.
Tôi muốn đề xuất nhà nước thành lập hội đồng tư vấn chính sách cho những doanh nghiệp, doanh nhân có năng lực làm thương hiệu hội nhập. Vai trò nhà nước ở đây rất quan trọng. Trước đây có chuyện ông Tổng thống Pháp Jacques Chirac bị hỏi một cách cắc cớ là sao ông công du nước ngoài nhiều thế, ý là tiêu tốn khá nhiều ngân sách. Lúc ấy, ông Chirac đã trả lời rằng: Tôi đi nước ngoài là để bán hàng cho nước Pháp. Ông ấy đi Trung Quốc và bán được hàng cho hãng Polo. Tôi mơ ước tới đây, các nhà lãnh đạo và quan chức các ngành, địa phương của chúng ta khi đi nước ngoài sẽ là những nhà quảng bá để bán hàng thương hiệu VN.
TS Trần Đình Thiên: Hội đồng tư vấn mà anh Phương đề nghị phải có đại diện của cả nhà nước và doanh nhân, chứ không phải chỉ mấy ông doanh nhân xúm xít lại với nhau. Đây là vấn đề quốc gia chứ không phải lợi ích của mấy ông doanh nghiệp.
Cụ thể hơn, chúng ta phải đi đến chỗ hình thành một lực lượng để thực thi mô hình ấy. Nếu không, doanh nghiệp VN cứ mãi bị các doanh nghiệp nước ngoài lấn át. Lực lượng ấy phải được tổ chức như thế nào, phát triển ra sao. Nó phải thoát ra được tư duy cũ là bám mãi lấy cái ao để bơi qua bơi lại hay là bám lấy bầu sữa dự án nhà nước.
Muốn như thế, đã đến lúc phải suy nghĩ nghiêm túc về một chương trình quốc gia về phát triển doanh nghiệp VN. Cốt lõi của nó là chương trình khởi nghiệp mới. Mới như thế nào cần phải bàn thêm nhưng mục tiêu của nó là gây dựng ý thức làm ăn bài bản, dám cạnh tranh quốc tế, có sự phân vai đàng hoàng. Khi có hành lang phát triển cho doanh nghiệp lớn thì các doanh nghiệp vừa và nhỏ bám theo cái trụ đó để phát triển.
Đừng chờ vào vị trí mới làm!
Việt Lâm: Nhân nói về hệ sinh thái chính sách để hỗ trợ cho mô hình mới ấy, liệu chúng ta có thể hi vọng rằng những áp lực hiện tại đã đủ mạnh để bộ máy thực sự chuyển mình hay chưa? Chúng ta đang có một bộ máy lãnh đạo mới, với nhiều gương mặt trẻ được đào tạo bài bản ở nước ngoài. Liệu trong 5 năm tới sẽ hình thành được hệ sinh thái chính sách làm bệ đỡ cho phát triển hay không?
TS Trần Đình Thiên: Ở đây có hai ý. Thứ nhất, áp lực này anh không thể trốn tránh được nữa bởi vì về mặt nguyên tắc, quốc gia anh đã đứng vào cuộc chơi hội nhập ở trình độ rất cao. Những điều kiện cam kết trong TPP. hay FTA với EU, Hàn Quốc vượt xa khả năng đáp ứng ngay lập tức của VN. Nó đòi hỏi chúng ta phải vươn lên, bởi vì không thể làm trái cam kết được.
Cho dù bộ máy có như thế nào đi nữa thì ông cũng buộc phải làm vì đây là trách nhiệm quốc gia đặt lên vai ông rồi. Nên dù các vị trí có chưa xếp đặt xong thì ông cũng phải làm rồi, Chứ cứ chờ được ngồi vào ghế xong mới làm thì chậm quá. Hậu quả là đất nước phải trả giá đắt cho sự chậm trễ ấy.
Cả bộ máy mới phải hành động theo tinh thần chuẩn bị những năng lực để đáp ứng thách thức hội nhập, chứ không phải đủng đỉnh họp bàn tháo gỡ khó khăn, rồi lấy ý kiến đủ thứ gọi là đồng thuận và chỉnh sửa này nọ. Không, đây là trách nhiệm cá nhân và mỗi người phải chịu trách nhiệm cá nhân đấy.
Vế thứ hai cũng rất quan trọng, đó là có chọn đúng phương thức hay không? Nếu bộ máy mà tinh thần vô trách nhiệm cao hơn tinh thần trách nhiệm, rồi người tài bị gạt ra rìa thì những người dám đi tiên phong, như anh Phương nói, họ cô độc quá. Nghe cái từ này thật chua chát.
Thế thì trong bối cảnh năng lực bộ máy còn hạn chế, để lựa chọn cho đúng một con đường, phải có một hệ tập hợp ý kiến, trên tinh thần cạnh tranh để mọi người đua nhau đóng góp ý kiến, chứ không phải ông chỉ lăm lăm hưởng lợi cho cá nhân ông. Đã đến lúc phải dấy lên tinh thần dân tộc cởi mở và công khai, thay vì nửa kín nửa hở như hiện nay. Có như vậy, mọi người mới có cơ hội phản biện mà không sợ bị quy chụp.
Nhìn nhận một cách sòng phẳng thì khởi động của bộ máy mới, ở đây tôi quan sát hai đầu tàu TP.HCM và Hà Nội rõ ràng là tích cực. Đặc biệt là TP.HCM. Tôi rất thích cách làm của ông Đinh La Thăng, có vấn đề gì đều đưa ra mời bà con góp ý công khai. Ban đầu nhiều người hoài nghi ông Thăng, nhưng rõ ràng làm như vậy ông ấy có được cơ sở dữ liệu để mà nghiên cứu. Chỉ có cách làm công khai minh bạch mới hội tụ được trí tuệ của dân tộc. Tinh thần ấy mới manh nha và tôi cho rằng làm sao phải cổ động nó mạnh mẽ hơn nữa.
Thời gian tập sự, thử việc hoặc thời gian hợp đồng làm việc lần đầu không được tính hưởng phụ cấp thâm niên.
Tôi là viên chức hiện đang công tác tại một trường THCS công lập. Đề nghị Phòng tư vấn Pháp luật và Bạn đọc Báo Giáo Dục Việt Nam cho biết, theo quy định của pháp luật hiện hành, thời gian tập sự có được tính hưởng phụ cấp thâm niên không? Mức phụ cấp thâm niên được tính như thế nào?
Trịnh Thị Hòa
Tại khoản 1 Điều 2 Thông tư liên tịch số 68/2011/TTLT-BGDĐT-BNV-BTC-BLĐTBXH hướng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định số 54/2011/NĐ-CP ngày 04 tháng 7 năm 2011 của Chính phủ về chế độ phụ cấp thâm niên đối với nhà giáo (68/2011/TTLT-BGDĐT-BNV-BTC-BLĐTBXH) quy định thời gian tính hưởng phụ cấp thâm niên được xác định bằng tổng các thời gian sau:
a)Thời gian giảng dạy, giáo dục có đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc trong các cơ sở giáo dục công lập;
b) Thời gian giảng dạy, giáo dục có đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc trong các cơ sở giáo dục ngoài công lập (đối với nhà giáo đang giảng dạy, giáo dục trong các cơ sở giáo dục công lập mà trước đây đã giảng dạy, giáo dục ở các cơ sở giáo dục ngoài công lập);
c)Thời gian làm việc được tính hưởng phụ cấp thâm niên ở các ngành, nghề khác, gồm: thời gian làm việc được xếp lương theo một trong các ngạch hoặc chức danh của các chuyên ngành hải quan, tòa án, kiểm sát, kiểm toán, thanh tra, thi hành án dân sự, kiểm lâm, kiểm tra Đảng và thời gian làm việc được tính hưởng phụ cấp thâm niên trong quân đội, công an và cơ yếu (nếu có);
d)Thời gian đi nghĩa vụ quân sự theo luật định mà trước khi đi nghĩa vụ quân sự đang được tính hưởng phụ cấp thâm niên nghề;
đ) Thời gian quy định tại các điểm a, b khoản này không bao gồm thời gian quy định tại khoản 3 Điều 2 Nghị định số 54/2011/NĐ-CP
Khoản 3 Điều 2 Nghị định số 54/2011/ND-CP quy định thời gian không tính hưởng phụ cấp thâm niên bao gồm:
a) Thời gian tập sự, thử việc hoặc thời gian hợp đồng làm việc lần đầu;
b) Thời gian nghỉ việc riêng không hưởng lương liên tục từ 01 tháng trở lên;
c) Thời gian nghỉ ốm đau, thai sản vượt quá thời hạn theo quy định của pháp luật về bảo hiểm xã hội;
d) Thời gian bị tạm đình chỉ công tác hoặc bị tạm giữ, tạm giam để phục vụ cho công tác điều tra, truy tố, xét xử.
Về mức phụ cấp thâm niên, tại khoản 3 Điều 2 Thông tư liên tịch số 68/2011/TTLT-BGDĐT-BNV-BTC-BLĐTBXH quy định: Nhà giáo quy định tại Điều 1 Thông tư liên tịch này có thời gian giảng dạy, giáo dục được tính hưởng phụ cấp thâm niên theo quy định tại Khoản 1 Điều này đủ 5 năm (60 tháng) thì được hưởng phụ cấp thâm niên bằng 5% mức lương hiện hưởng cộng phụ cấp chức vụ lãnh đạo và phụ cấp thâm niên vượt khung (nếu có); từ năm thứ sáu trở đi, mỗi năm (đủ 12 tháng) được tính thêm 1%.
Ảnh minh họa
Như vậy, căn cứ các quy định trên, theo thông tin bà đã cung cấp, bà là giáo viên hiện đang công tác tại một trường THCS công lập, do đó, thời gian tính hưởng phụ cấp thâm niên và mức hưởng phụ cấp thâm niên của bà sẽ được thực hiện theo quy định đã trích dẫn ở trên.
Ông Nguyễn Văn Hiện: "Tình trạng bức cung, nhục hình trong thời gian qua đã gây bức xúc trong dư luận, chủ yếu xảy ra trong quá trình điều tra...".
Cách đây ít phút, Quốc hội đã nghe Bộ trưởng Bộ Công an – Đại tướng Trần Đại Quang đã thay mặt Chính phủ trình bày tờ trình Dự án luận Tạm giữ, tạm giam.
Điều khiến dư luận đang rất quan tâm hiện nay là luật này ra đời có chống được bức cung, nhục hình, chống làm chết nghi phạm ở các điểm tạm giữ, tạm giam không?
Thẩm tra dự án luật Tạm giữ, tạm giam, ông Nguyễn Văn Hiện – Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp cho rằng, quyền công dân chỉ bị hạn chế bởi luật, do đó luật phải khắc phục kịp thời những hạn chế, bất cập trong thực tiễn, nhất là tình trạng chết,bức cung, nhục hình, vi phạm quyền con người xảy ra ở nhà tạm giữ, trại tạm giam trong thời gian qua.
Bên cạnh đó, nhiều ý kiến cho rằng, cần xác định rõ hơn về mô hình hệ thống các cơ quan quản lý Nhà tạm giữ, Trại tạm giam (đây là vấn đề chưa được đề cập rõ trong Tờ trình cũng như trong dự án luật này).
"Mô hình đó phải đảm tính minh bạch, khách quan, độc lập về mặt tổ chức, quản lý cán bộ với cơ quan điều tra, tránh tình trạng điều tra viên bức cung, dùng nhục hình đối với người bị tạm giữ, tạm giam và các hình thức khác vi phạm quyền của người bị tạm giữ, tạm giam đã xảy ra trong thời gian qua", ông Hiện cho hay.
5 bị cáo từng là sĩ quan công an tại thành phố Tuy Hòa (Phú Yên), bị khởi tố trong vụ làm chết Ngô Thanh Kiều. ảnh: LDO.
Ủy ban Tư pháp đề nghị nghiên cứu xây dựng mô hình tổ chức quản lý trại tạm giam, nhà tạm giữ theo hệ thống dọc do Tổng cục Thi hành án hình sự và hỗ trợ tư pháp thuộc Bộ Công an quản lý, bảo đảm minh bạch, rõ trách nhiệm giữa cơ quan quản lý tạm giữ, tạm giam và cơ quan điều tra. Cần có sự kiểm soát lẫn nhau, nhất là bảo đảm an toàn về tính mạng, sức khỏe, sự tôn trọng về nhân phẩm, danh dự của người bị tạm giữ, tạm giam.
Theo quy định của Hiến pháp và pháp luật thì địa vị pháp lý của người bị tạm giữ, người bị tạm giam có sự khác biệt với địa vị pháp lý của người đang chấp hành án phạt tù. Do đó, việc thực hiện chung một chế độ về ăn, ở, mặc, sinh hoạt, chữa bệnh của người bị tạm giữ, tạm giam giống như người đang chấp hành án phạt tù là không phù hợp.
“Vì vậy, cần thiết phải quy định cụ thể về chế độ của đối tượng này ngay trong dự án Luật, bảo đảm quyền con người, quyền công dân đã được Hiến pháp quy định”, ông Hiện cho hay.
Ông Phan Trung Lý - Chủ nhiệm Ủy ban pháp luật của Quốc hội: "Hiến pháp hiến định phải bảo đảm quyền con người. Vì vậy mục đích làm luật phải nói cho rõ. Làm luật này phục vụ mục đích là phòng chống tội phạm, làm sao khi hạn chế quyền con người phải phù hợp với Hiến pháp. Bức cung, nhục hình mớm cung qua giám sát bay báo cáo tại các kỳ Quốc hội thấy rất nhiều lần, đều xảy ra tại giai đoạn tạm giữ tạm giam. Chúng ta phải có biện pháp nào để hạn chế, ví dụ như phải có luật sư, chứ kêu khẩu hiệu chung chung thì không được, phải có quy định cụ thể thì mới đảm bảo được".
Ngoài ra, nhiều ý kiến cho rằng, dự án luật quy định biện pháp kỷ luật
, vì người tạm giữ, tạm giam chưa bị coi là người có tội.
Trường hợp người bị tạm giữ, tạm giam vi phạm nội quy của cơ sở giam giữ như gây rối, xâm phạm tính mạng, sức khỏe của người khác thì áp dụng biện pháp kỷ luật khác, như cách ly ở buồng giam kỷ luật, không cho tiếp xúc với những người bị tạm giữ, tạm giam khác ...
Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp cũng cho biết, tình trạng bức cung, nhục hình trong thời gian qua đã gây bức xúc trong dư luận nhân dân, chủ yếu xảy ra trong quá trình điều tra, nhất là giai đoạn tiền khởi tố đối với người bị tạm giữ, tạm giam.
Mặc dù việc bức cung, dùng nhục hình không phải do người quản lý tạm giữ, tạm giam gây ra, nhưng các vụ việc đó lại xảy ra trong Nhà tạm giữ, Trại tạm giam.
Để tăng cường công tác chống bức cung, nhục hình, Ủy ban Tư pháp đề nghị quy định ngay trong dự án luật về việc thiết kế hệ thống các phòng hỏi cung, các hình thức giám sát, kiểm tra, kiểm sát việc hỏi cung; kiểm tra sức khỏe người bị tạm giữ, tạm giam trước và sau trích xuất.... Đồng thời, phải xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị, người có thẩm quyền trong tạm giữ, tạm giam.
Trước đó tại phiên họp thứ 36, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thảo luận về dự án Luật Tạm giữ, tạm giam.
Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ: "Đã oan, đã sai là nghiêm trọng. Nếu lấy công lý, nếu lấy quyền con người, nếu lấy trách nhiệm của nhà nước đối với dân, nhà nước phục vụ nhân dân thì đã oan, đã sai là nghiêm trọng. Còn oan, còn sai, còn nghiêm trọng. Dù 1 trường hợp, 5 trường hợp cũng như vậy.
Oan sai ở đâu? Bắt đầu từ đánh giá nghi người ta có tội, điều tra người ta, đến lúc tạm giam, tạm giữ, truy tố, buộc tội và xét xử người ta mà lại không làm nghiêm túc chứng minh theo trình tự của pháp luật, không thực hiện đúng theo quy định của pháp luật thì mới oan sai. Thực hiện đúng theo quy định của pháp luật thì không oan sai".
Từ năm 1998 đến hết năm 2014, các trại tạm giam, nhà tạm giữ trên toàn quốc đã tiếp nhận và quản lý giam giữ 2.039.012 lượt người bị tạm giữ, người bị tạm giam. Hiện tại, toàn quốc có 83 trại tạm giam (trong Công an nhân dân có 70 trại tạm giam, trong Quân đội nhân dân có 13 trại tạm giam), 734 nhà tạm giữ (trong Công an nhân dân có 700 nhà tạm giữ, trong Quân đội nhân dân có 34 nhà tạm giữ) và 224 buồng tạm giữ thuộc các đồn biên phòng ở nơi biên giới, hải đảo xa trung tâm hành chính cấp huyện, đang trực tiếp quản lý giam giữ 47.827 người bị tạm giam, 1.010 người bị tạm giữ.
Chị Hồng sẽ được phía công an giao toàn bộ số tiền 5 triệu yen trong vòng 10 ngày, tính từ hôm nay, 19/5.
Lúc 14 giờ chiều ngày 19/5, thông tin mới nhất từ Công an quận Tân Bình, TP HCM cho biết, đơn vị này đã có buổi làm việc với chị Huỳnh Thị Ánh Hồng (38 tuổi, tạm trú quận Tân Bình, TP HCM) cùng với luật sư Hà Hải (Đoàn Luật sư TP HCM) về việc bác đơn yêu cầu của bà Phạm Thị Ngọt và sẽ được giao lại số tiền 5 triệu yen cho chị Hồng.
Theo chị Hồng, toàn bộ số tiền 5 triệu yen sẽ được giao lại cho chị, trong vòng 10 ngày, tính từ hôm nay (19/5). Luật sư Hà Hải (người bảo vệ miễn phí cho chị Hồng) thông tin với báo chí sau buổi làm việc.
Theo ông Hà Hải, sau một năm đăng tin thông báo nhưng không ai đến nhận và không có tranh chấp (yếu tố tranh chấp được loại, khi công an quận bác đơn của bà Ngọt) thì số tiền này tất nhiên phải thuộc về chị ve chai.
Tuy nhiên, do thiếu các hướng dẫn cụ thể, hiện công an quận Tân Bình đang gặp lúng túng trong việc giao trả lại số tiền cho chị Hồng. Cán bộ đại diện Công an quận Tân Bình cho biết, đơn vị sẽ lập hội đồng tư vấn để xem xét cách thức trả, thời gian giao trả tiền cho chị Hồng.
Trong khi đó, liên quan đến lá đơn khiếu nại của chị Hồng 6 ngày nữa hết hạn phúc đáp, Công an quận Tân Bình đã tạm hoãn trả lời, để tập trung cho việc làm thủ tục giao tiền. Trong buổi làm việc, luật sư Hà Hải cũng bày tỏ không đồng ý việc thành lập hội đồng tư vấn, ông cho rằng :"Công an đang tự làm khó mình".
Chị Hồng tại buổi làm việc ngày 13/5 tại cơ quan công an Quận Tân Bình.
Cách đây hơn một năm, ngày 21/3/2014, vợ chồng chị Huỳnh Thị Ánh Hồng (38 tuổi, tạm trú phường 10, quận Tân Bình, TP.HCM, làm nghề mua bán ve chai) khi mua thùng loa cũ đã phát hiện bên trong có hơn 5 triệu yen được cất bên trong.
Ngay sau đó, vợ chồng chị Hồng giao số tiền nhặt được cho cơ quan công an giữ. Tổng cộng là 520 tờ tiền Nhật, mỗi tờ mệnh giá 10.000 yen, tổng cộng khoảng trên 5 triệu Yen (tương đương hơn 1 tỷ VNĐ).
Đến ngày 28/4/2014, công an quận Tân Bình làm thủ tục thông báo công khai để ai là người sở hữu số tiền đến nhận. Một năm sau ngày thông báo mà không ai tới nhận thì sẽ chuyển cho tòa án áp dụng pháp luật dân sự để định đoạt số tiền trên có thuộc về người lượm ve chai hay không và được hưởng bao nhiêu.
Gần hết thời hạn 1 năm, tưởng chừng như số tiền sẽ thuộc về gia đình chị Hồng, thì đến ngày 25/4 , Phạm Thị Ngọt xuất hiện, tự nhận chồng mình là chủ sở hữu số tiền trên và yêu cầu được lấy lại số tiền.
Trình bày với cơ quan công an bà Ngọt đưa ra được một số chứng cứ chứng minh cho lời trình bày của mình. Dựa vào đó cơ quan công an xác minh các chứng cứ do bà Ngọt đưa ra nên chưa thể thực hiện thủ tục xử lý số tiền trên cho chị Hồng khi ngày đến hạn đã cận kề. Theo bà Ngọt, chồng bà là người nước ngoài, có thời gian làm việc ở nhật Bản nên dành dụm được một số tiền lớn, cất trong loa thùng cũ rồi bà quên mất.
Tuy nhiên, qua xác minh của Phòng quản lý xuất nhập cảnh, Công an TP.HCM, người đàn ông được bà Ngọt gọi là chồng đã dùng hộ chiếu giả và đã giả mạo giấy tờ để xin cấp thẻ tạm trú tại Việt Nam. Như vậy các giấy tờ bà Ngọt đưa ra làm bằng chứng đều không có giá trị.
Vì dễ dãi trong việc quan hệ tình dục, phơi bày xác thịt, coi đó là quyền cá nhân riêng tư, một bộ phận các bạn trẻ đã vô tình tạo cơ hội cho những kẻ bất lương.
Dù đã có rất nhiều bài báo, câu chuyện nói về những hậu quả khó lường và bi kịch của lối yêu cuồng, sống vội, của tình yêu chớp nhoáng, buông thả song vẫn không đủ sức nặng để răn đe giới trẻ. Chỉ tới khi, kẻ mà họ nghĩ từng yêu mình sâu nặng, thề non hẹn biển kia quay lại tống tiền lẫn tình thì mới sáng mắt ra, hoảng loạn và sợ hãi.
Các thiếu nữ cần cẩn trọng với những thứ tưởng chừng như vô hại này nếu không sẽ có ngày trở thành nạn nhân khi cuộc tình kết thúc. Kẻ dùng chiêu hèn rồi sẽ phải chịu trách nhiệm trước pháp luật nhưng những tổn thương về tinh thần có thể sẽ ám ảnh nạn nhân rất lâu.
Cho nhục nhã suốt đời hoặc phải uống thuốc độc mà chết
Mới đây, tại TP Biên Hòa, Đồng Nai, một thanh niên đã bị cơ quan công an bắt giữ để điều tra về hành vi Cưỡng đoạt tài sản.
Nghi can này là Nguyễn Văn Thành (26 tuổi, quê Quảng Ngãi). Được biết, một năm trước Thành có quan hệ tình cảm với chị Mai (20 tuổi, ngụ TP Biên Hòa). Trong quá trình yêu, cả hai đã quan hệ tình dục với nhau nhiều lần.
Gần đây, Thành đã dùng điện thoại di động của mình lén quay lại cảnh hai người đang “vui vẻ”. Đầu tháng 5, Thành liên tục gọi điện cho bạn gái và bố của Mai đe dọa sẽ tung đoạn clip sex giữa hai người lên mạng Internet nhằm làm nhục.
Đối tượng đe dọa sẽ tung clip ảnh nhạy cảm để làm nhục hòng tống tình, tống tiền đối phương. Ảnh minh họa (Nguồn: Internet)
Không những vậy, Thành còn nói sẽ gửi đoạn clip này đến nơi làm việc của bố nạn nhân. Trưa ngày 5/5, Thành gọi điện thoại yêu cầu Mai gửi 800.000 đồng vào tài khoản của mình để chuộc lại đoạn clip “nóng”. Chị này phải thực hiện theo yêu cầu của bạn trai cũ.
Không dừng lại ở đó, đến chiều cùng ngày Thành tiếp tục yêu cầu cô gái phải gặp nhau để quan hệ tình dục và đưa thêm số tiền 40 triệu đồng để chuộc lại đoạn clip.
Lúc này bị hại đã giả vờ đồng ý, đồng thời đến cơ quan điều tra công an tỉnh Đồng Nai trình báo sự việc. Ngày hôm sau, khi Thành đến điểm hẹn tại khu phố 6 (phường Tam Hiệp, TP Biên Hòa) nhận tiền từ bạn gái thì bị lực lượng công an bắt quả tang.
Trường hợp của Mai nói trên rõ ràng không phải là cá biệt. Hằng ngày, trên các mạng xã hội, trên các trang báo, không hiếm tin tức đưa về việc các cô gái trẻ bị tống tình và tiền bằng ảnh nude hoặc bán nude. Như một vụ tống tình ở huyện Vân Canh, tỉnh Bình Định từng xảy ra trước đó không lâu.
Được biết, chị Phạm Thị M.Th. (25 tuổi, trú H. Vân Canh), chị và Phan Ngọc Hoang (30 tuổi, trú Canh Vinh, Vân Canh) từng có thời gian yêu nhau thắm thiết kéo dài trong 3 năm (2010-2013).
Thời gian này, vì yêu và xác định xây dựng gia đình nên hai người cũng chẳng “tiếc gì”, sẵn sàng cho nhau tất cả. Tuy nhiên, khi đã “tỏ đường đi lối về” thì chị mới nhận ra rằng Hoang có quá nhiều điểm không hợp với mình, không thể sống cùng mình đến “đầu bạc răng long”.
Đến tháng 2-2014, chị Th. chủ động nói lời chia tay để mỗi người đi tìm “một nửa” phù hợp với mình. Sau đó, Hoang nhiều lần đòi nối lại quan hệ yêu đương với chị bằng nhiều cách, trong đó có cả việc đe dọa tung những “cảnh nóng” của hai người cho bạn bè.
Ảnh minh họa. Nguồn: Internet
Tháng 11-2014, Hoang nhắn tin đe dọa tung những hình ảnh, clip “nóng” của hai người cho bạn bè, gia đình và cả nơi làm việc của Th. biết.
Thậm chí, Hoang còn dụ dỗ, ép buộc nạn nhân vào nhà nghỉ thỏa mãn ham muốn. Hoang từng “thề” rằng sẽ cho Th. nhục nhã suốt đời hoặc phải uống thuốc độc mà chết.. Bên cạnh đó, hầu như ngày nào Hoang cũng gọi vào số điện thoại cố định của trường học nơi chị Th. đang dạy khiến cả trường đều biết chuyện.
Không chịu đựng áp lực cũng như sự "tra tấn" tinh thần từ phía bạn trai, chị đã làm đơn tố cáo sự việc lên cơ quan công an.
Từ đơn trình báo của chị Th., CAH Vân Canh đã triệu tập Hoang làm việc. Tại cơ quan CA, Hoang thừa nhận tất cả.
Làm gì khi bị tống tiền, tình bằng ảnh nóng?
Chắc hẳn, bất cứ nạn nhân nào rơi vào hoàn cảnh này cũng đều sẽ rơi vào tâm lý hoảng loạn, sợ hãi. Bởi thế, việc đầu tiên mà các bạn gái trẻ nên làm, khi rơi vào hoàn cảnh này là ổn định lại tâm lý bản thân. Chỉ khi bình tĩnh lại, chúng ta mới đủ minh mẫn để nhìn nhận và tìm ra cách giải quyết vấn đề.
Bởi khi thủ phạm tống tiền, tình "ngửi thấy mùi" sợ hãi từ phía nạn nhân, chúng sẽ càng táo tợn, dai dẳng bám theo để uy hiếp, ép tình lẫn tiền. Các cô gái cần phải thật cứng rắn, không nên tỏ ra sợ hãi, khẩn thiết van lơn. Bên cạnh đó, nên tỏ ra ôn hòa, bình tĩnh để thỏa hiệp với chúng.
Việc đầu tiên mà các bạn gái trẻ nên làm, khi rơi vào hoàn cảnh bị tống tiền, tình là ổn định lại tâm lý bản thân. Ảnh minh họa. Nguồn: Internet
Sau khi dùng đủ mọi lời lẽ, cách thức thỏa hiệp nhưng kẻ đó vẫn ngoan cố, các bạn gái cần tìm tới người thân, gia đình hoặc bạn bè trình bày lại sự việc. Chắc chắn, không ai đi quay lưng khi bạn rơi vào hoàn cảnh đó, bạn cứ mạnh dạn tìm họ. Người ta thường bảo "người ngoài sáng, người trong tối", họ sẽ giúp bạn giải quyết được vấn đề dễ dàng hơn.
Nếu trường hợp không thể giải quyết từ xa, bạn có thể giả vờ đồng ý với các điều khoản của chúng, rồi báo công an, bắt tại trận, như cô gái tên tên Mai ở trên. Đặc biệt, phải báo công an ngay lần đầu chúng đe dọa bạn, không nên để mọi việc diễn ra nhiều lần, chịu không nổi mới báo.
Nhưng quan trọng hơn, các bạn gái phải đề cao ý thực tự bảo vệ chính mình, đừng bao giờ gửi ảnh khỏa thân và quan hệ bừa bãi để bị dính đến kẻ xấu, nếu không sẽ có ngày trở thành nạn nhân khi cuộc tình kết thúc.
Gần đây có ý kiến gây sốc về vụ chị Huỳnh Thị Ánh Hồng và 5 triệu yen của một luật sư đăng công khai trên báo chí.
Số tiền 5 triệu yen mà chị Hồng tìm thấy trong thùng loa cũ - Ảnh: Tư liệu Tuổi Trẻ
Theo đó, ý kiến của vị luật sư này cho rằng nên nhìn nhận 5 triệu yen với tính chất là “tiền chứ không phải vật”. Và một khi 5 triệu yen là tiền (điều 163 Bộ luật dân sự) và chị Hồng “đang chiếm hữu ngay tình, liên tục, công khai” 5 triệu yen nên tác giả đề nghị áp dụng khoản 7 điều 170 và khoản 1 điều 247 Bộ luật dân sự, theo đó chị Hồng cần phải đợi chín năm sau thì mới được công nhận quyền sở hữu số tiền này và mới được nhận lại tiền.
Theo chúng tôi thì quan điểm này cần phải xem lại.
Thứ nhất, 5 triệu yen là tiền nhưng là đồng tiền Nhật Bản, là ngoại tệ. Theo điểm iv, điều 6 Luật thương mại nước ngoài và ngoại hối Nhật Bản, “ngoại tệ là bất kỳ đồng tiền nào khác với đồng tiền Nhật Bản”; theo điểm a khoản 1 điều 6 Luật ngân hàng nhà nước VN thì “đồng tiền của quốc gia khác... được sử dụng trong thanh toán quốc tế và khu vực sau đây gọi là ngoại tệ”; theo điều 22 pháp lệnh ngoại hối thì “trên lãnh thổ VN mọi giao dịch, thanh toán... không được thực hiện bằng ngoại hối”; theo khoản 1 điều 9 Luật sửa đổi bổ sung Luật ngân hàng nhà nước số 10/2003 thì “tiền tệ là phương tiện thanh toán”.
Tiền yen hay bất kỳ ngoại tệ nào hoàn toàn không được xem là tiền theo luật VN vì nó không phải là phương tiện thanh toán. Mà nếu nó không phải là phương tiện thanh toán (tiền) thì chỉ xem nó như một loại tài sản theo khoản 2 điều 174 Bộ luật dân sự. Do đó không thể áp dụng điều 163 Bộ luật dân sự xem nó là “tiền” như ý kiến trên viện dẫn.
Thứ hai, khi áp dụng khoản 1 điều 247 Bộ luật dân sự, quan điểm trên đã có sự nhầm lẫn khi cho rằng chị Hồng “đang chiếm hữu ngay tình, liên tục, công khai” (số tiền 5 triệu yen) và phải tiếp tục đợi chín năm nữa thì mới được Nhà nước công nhận quyền sở hữu.
Thực tế chị Hồng không hề có sự “đang chiếm hữu ngay tình, liên tục, công khai” đối với 5 triệu yen, bởi vì sau khi phát hiện 5 triệu yen, chị đã chủ động mang lên nộp cho cơ quan chức năng theo đúng quy định tại khoản 2 điều 239 Bộ luật dân sự và bên “đang chiếm hữu ngay tình, liên tục, công khai” là cơ quan chức năng. Cứ theo ý tác giả thì sau chín năm bên “đang chiếm hữu ngay tình, liên tục, công khai” được công nhận quyền sở hữu và chị Hồng tuy không là bên “đang chiếm hữu ngay tình, liên tục, công khai” nhưng sẽ được nhận tiền.
Điều này quả thật phi lý!
Chỉ có hợp lý và hợp tình nhất trong vụ 5 triệu yen này, theo chúng tôi, là cơ quan chức năng nên áp dụng khoản 2 điều 239 Bộ luật dân sự, nội dung:“Trong trường hợp vật không xác định được ai là chủ sở hữu... thì sau một năm kể từ ngày thông báo công khai mà vẫn không xác định được ai là chủ sở hữu thì động sản đó thuộc sở hữu của người phát hiện”.
Tính từ ngày thông báo công khai 28-4-2014 đến nay đã quá một năm mà số tài sản 5 triệu yen vẫn không xác định được chủ sở hữu thì cơ quan chức năng phải có trách nhiệm bàn giao toàn bộ số tài sản trên và công nhận quyền sở hữu 5 triệu yen cho chị Huỳnh Thị Ánh Hồng.
Điều này cũng phù hợp với luật pháp của một số nước phát triển về “quyền sở hữu của động sản vô chủ sẽ được xác lập bằng việc chiếm hữu như chủ sở hữu” (khoản 1 điều 239 Bộ luật dân sự Nhật) hay “trong vòng ba tháng kể từ ngày đăng thông báo công khai theo quy định tại Luật tài sản bị mất, người tìm được tài sản bị mất sẽ trở thành chủ sở hữu” (điều 240 Bộ luật dân sự Nhật).
Bạn gái em sinh năm 98. Chúng em đã “quan hệ” với nhau. Bạn gái có bầu được hơn 1 tháng thì bọn em chia tay.
Nếu bố mẹ bạn gái kiện, liệu em có bị đi tù không?
Em và bạn gái sinh năm 98 đã “quan hệ” với nhau (ảnh minh họa)
Luật sư tư vấn
Hành vi quan hệ tình dục với người chưa thành niên dẫn đến có thai do bạn không nói rõ thời điểm phát sinh quan hệ tình dục nên chia làm 2 trường hợp:
Thứ nhất: Trường hợp quan hệ phát sinh khi người con gái trên 16 tuổi:
Bộ luật Hình sự hiện hành không quy định tội phạm với hành vi giao cấu với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi (việc giao cấu phải là thuận tình, không có sự cưỡng ép hoặc bị dùng vũ lực hoặc cưỡng dâm người lệ thuộc mình hoặc hành vi mua dâm người chưa thành niên). Vì vậy, trong trường hợp gia đình bạn gái đó kiện người con trai ra trước cơ quan có thẩm quyền thì người con trai sẽ không phải chịu trách nhiệm hình sự về hành vi giao cấu đã thực hiện. Tuy nhiên người đó sẽ phải có nghĩa vụ cấp dưỡng đối với em bé (khi em bé đó được sinh ra).
Nếu giao cấu trái ý muốn thì bạn trai có thể phải chịu trách nhiệm hình sự về tội hiếp dâm Điều 111- 1. Người nào dùng vũ lực, đe doạ dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân hoặc thủ đoạn khác giao cấu với nạn nhân trái với ý muốn của họ.
4. Phạm tội hiếp dâm người chưa thành niên từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi, thì bị phạt tù từ năm năm đến mười năm. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp quy định tại khoản 2 hoặc khoản 3 Điều này, thì bị xử phạt theo mức hình phạt quy định tại các khoản đó.
Nếu giao cấu người lệ thuộc mình, trong tình trạng quẫn bách thì theo Điều 113 Tội cưỡng dâm khoản 4. Cưỡng dâm người chưa thành niên từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi, thì bị phạt tù từ hai năm đến bảy năm.Phạm tội thuộc một trong các trường hợp quy định tại khoản 2 hoặc khoản 3 Điều này, thì bị xử phạt theo mức hình phạt quy định tại các khoản đó.
Thứ hai: Thời điểm hai bên phát sinh quan hệ mà người con gái đó chưa đủ 16 tuổi:
Theo quy định tại Điều 115 Bộ luật hình sự về tội giao cấu với trẻ em.1. Người nào đã thành niên mà giao cấu với trẻ em từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi, thì bị phạt tù từ một năm đến năm năm.2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ ba năm đến mười năm: Làm nạn nhân có thai;
Điều 114 - Tội cưỡng dâm trẻ em 1. Người nào cưỡng dâm trẻ em từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi, thì bị phạt tù từ năm năm đến mười năm. Phạm tội thuộc trường hợp nạn nhân có thai thì bị phạt tù 7 năm đến 15 năm.
Điều 112 Tội hiếp dâm trẻ em: 1. Người nào hiếp dâm trẻ em từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi, thì bị phạt tù từ bảy năm đến mười lăm năm.2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ mười hai năm đến hai mươi năm: b) Làm nạn nhân có thai;
Như vậy nếu như mà bạn gái chưa đủ 16 tuổi mà hai bên phát sinh quan hệ tình dục thì bạn trai sẽ phải chịu trách nhiệm hình sự.
Nếu nghiên cứu ghi nhận quyền được chết thì nên quan tâm đến các vấn đề như: khảo sát lấy ý kiến người dân toàn quốc; đặc biệt cần nâng cao trình độ y tế, phúc lợi xã hội.
Thời gian vừa qua, đề xuất của Bộ Y tế đối với dự thảo Bộ luật dân sự sửa đổi về việc nên ghi nhận quyền được chết tiếp tục làm dấy nên cuộc tranh cãi từ các giới luật sư, bác sỹ… Tuy nhiên, trong các cuộc tranh luận hiện nay tại Việt Nam vẫn còn có những cách hiểu chưa thật đúng.
Cần hiểu đúng
Nếu ghi nhận quyền được chết thì cứ muốn chết là được chết?
Không phải vậy. Đây là một quyền nhân thân có điều kiện, chỉ áp dụng cho những trường hợp đang rơi vào tình trạng y tế không lối thoát (bệnh nan y, sống thực vật, hôn mê sâu…) mà mọi phương thức chữa trị không đem lại hiệu quả như mong muốn/không khôi phục được tình trạng bình thường của bệnh nhân.
Tất cả mọi vấn đề về xác định tình trạng, mong muốn của bệnh nhân, tình trạng, mong muốn của gia đình bệnh nhân, tư vấn tâm lý, quy trình thực hiện quyền... đều phải được thông qua một Hội đồng với quy trình chặt chẽ. Các điều kiện liên quan đến bệnh nhân, bác sỹ, cơ sở y tế… sẽ phải có quy định cụ thể.
Quyền được chết và Tội giúp người khác tự sát
Hiện nay Điều 101 Bộ Luật Hình sự Việt Nam năm 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009) có quy định Tội xúi giục hoặc giúp người khác tự sát. Về hình thức, hành vi giúp người khác tự sát có nhiều loại và đa dạng về chủ thể. Còn chủ thể thực hiện việc kết thúc sự sống của bệnh nhân để người này thực hiện quyền được chết phải là bác sỹ.
Hơn nữa, điều kiện tình trạng của bệnh nhân trong quyền được chết là điểm mấu chốt để phân biệt với các hành vi khác. Do đó, nếu thừa nhận quyền được chết thì việc bác sỹ hay cơ sở y tế giúp bệnh nhân ra đi thanh thản nếu tuân thủ đúng pháp luật sẽ không bị áp dụng quy định về Tội giúp người khác tự sát.
Làm xói mòn quyền cơ bản là được sống?
Quyền được chết không chỉ liên quan đến bệnh nhân đó mà còn cả gia đình và xã hội. Người bệnh nan y ở giai đoạn cuối chịu nhiều đau đớn, thậm chí nhiều người rơi vào tình trạng sống thực vật, mất ý thức. Cho nên, nếu họ không muốn gây thêm tốn kém không cần thiết cho gia đình, xã hội thì phải chăng nên tôn trọng ý nguyện của họ?
Hơn nữa, mục đích của quyền được chết là làm cho họ không phải sống đau đớn kéo dài và đó là mục đích nhân đạo. Họ không chối bỏ quyền được sống mà vì họ không còn đủ điều kiện đảm bảo sự sống. Điều này khác hẳn với người có điều kiện để sống, bị bệnh có thể cứu chữa được nhưng lại muốn chết, đó mới là trường hợp đáng lên án.
Quyền được chết cũng không mâu thuẫn với quyền sống đã được hiến định trong Hiến pháp. Lựa chọn “cái chết êm ái” hoàn toàn là quyền của bệnh nhân, Nhà nước, gia đình và xã hội không có quyền ép.
Ảnh minh họa. Nguồn: Thanh niên
Dễ bị lạm dụng?
Đây cũng là một mối lo ngại, vì không chỉ riêng quyền được chết, mà bất cứ quyền nào, quy định nào khác của pháp luật vẫn có thể bị lạm dụng. Tuy vậy, chúng ta vẫn nên phân tích từ hai cách thức thực hiện quyền được chết để xem xét đánh giá vấn đề “lạm dụng” này:
(1) Chủ động: bệnh nhân dù mắc bệnh nan y không thể chữa khỏi, chịu nhiều đau đớn nhưng vẫn còn ý chí tỉnh táo, thể hiện được mong muốn của mình thì có thể đề xuất được thực hiện quyền này.
Đối với bệnh nhân hôn mê sâu, sống thực vật không thể hiện được ý chí của mình thì pháp luật phải có quy định về chúc thư y tế (living will), lập trong giai đoạn còn thể hiện được ý chí hoặc từ trước đó. Trong chúc thư nêu rõ mong muốn của người đó nếu như rơi vào hôn mê sâu, sống thực vật hay không thể hiện được ý chí thì có áp dụng quyền được chết hay không; chỉ định người đại diện, có quyền quyết định nếu như mình rơi vào tình huống y tế xấu.
(2) Bị động: nếu trường hợp bệnh nhân rơi vào hôn mê sâu, không thể hiện được ý thức của mình mà bệnh nhân chưa có chúc thư y tế trước đó thì gia đình có quyền quyết định. Tuy nhiên, lúc này, trình tự thủ tục chặt chẽ hơn, gia đình phải chứng minh được mình không còn khả năng kinh tế để tiếp tục chữa trị cho bệnh nhân, tình trạng của bệnh nhân phải được thẩm định kĩ... Nếu như sau tất cả quy trình mà không chứng minh được thì bệnh nhân vẫn phải tiếp tục được chữa trị.
Thực chất đây là hình thức thực hiện cái chết êm ái dễ bị lạm dụng nhất. Chính vì vậy, một số quốc gia đã ghi nhận quyền được chết chỉ quy định hình thức chủ động và cấm hình thức bị động này.
Đi ngược lại mục đích của ngành Y?
Mục đích của y khoa là cứu người, nhưng nếu việc cứu người đó không hiệu quả, gia đình quá khó khăn, gây đau đớn cho bệnh nhân thì việc ghi nhận quyền được chết là hợp lý. Nếu gia đình còn khả năng kinh tế hoặc được sự trợ cấp của Nhà nước thì bệnh nhân phải được tiếp tục chữa trị, cho dù vẫn ở trong tình trạng y tế không lối thoát.
Cần nhiều điều kiện đảm bảo
Thực tế cho thấy số lượng các nước chấp thuận quyền được chết và xây dựng Luật An tử đang có xu hướng tăng dần trong các năm qua. Năm 2012, phần đông dân số ở 12 nước Tây Âu, trong đó có gần 3/4 dân Anh, ủng hộ việc hợp pháp hóa tự tử có trợ giúp (theo kết quả khảo sát mới nhất của Hiệp hội Luật sư Y tế Thụy Sĩ)[1]. Tỉ lệ ủng hộ quyền được chết cao nhất là ở Đức (87%) và thấp nhất là ở Hy Lạp (52%).
Ở 12 nước Tây Âu này, từ 2/3 đến 3/4 người được hỏi nói rằng, họ có thể chọn thời điểm và cách thức kết liễu đời mình, nếu mắc bệnh nan y, tàn tật nặng hoặc đau đớn không chịu nổi. Bên cạnh đó, hơn 3/4 người được hỏi nói rằng, việc hỗ trợ tự tử chỉ nên giao cho người có chuyên môn y tế cao như bác sỹ.
Thực chất, quyền được chết là một vấn đề rất nhạy cảm, nhất là về mặt chính trị. Việc tìm hiểu, đánh giá quyền này cần được xem xét thận trọng từ nhiều khía cạnh khác nhau, cũng như cần nhiều điều kiện đảm bào. Nếu nghiên cứu ghi nhận quyền này thì nên quan tâm đến các vấn đề như: khảo sát lấy ý kiến toàn quốc về quan điểm của người dân; đặc biệt cần nâng cao trình độ y tế, phúc lợi xã hội…
Quyền được chết, dù có triển vọng được nhiều quốc gia công nhận là quyền nhân thân, vẫn là một chặng đường còn khá dài ở phía trước. Ngay tại các quốc gia này, cuộc đấu tranh lập pháp cũng như chính trị đã diễn ra rất mạnh. Điều đó cũng chứng minh cho chúng ta thấy rằng, chấp nhận quyền được chết như một quyền nhân thân không phải là vấn đề đơn giản, song không phải là không có triển vọng thực tế./.
5 bị cáo từng là sĩ quan công an tại thành phố Tuy Hòa (Phú Yên), bị khởi tố trong vụ làm chết Ngô Thanh Kiều. ảnh: LDO.
